Veteranen vertellen op school over missie

'Wij brengen levende geschiedenis'

"Hoe breng je de lessen van 1940-'45 over op de generatie jongeren van nu, terwijl oorlog voor de meeste scholieren een onbekend fenomeen is? Die vraag resulteerde in het scholenproject Verhalen van veteranen, waarbij veteranen een gastles verzorgen op basisscholen en middel­bare scholen. Na een van die lessen verwoordde de 16-jarige scholiere Nuriye Cayci kernachtig de centrale boodschap: "Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Mensen zijn ervoor gestorven en dat mogen we niet vergeten."

Door: Yadi Dragtsma

Het scholenproject Verhalen van veteranen wordt in het hele land georganiseerd door het Veteraneninstituut (Vi), in samenwerking met lokale herdenkingscomités (zieCheckpoint 5-2009). Op 20 januari waren verschillende veteranen uitge­nodigd op het Bouwens van der Boije­college in het Limburgse Parmingen om te vertellen over hun missies en de invloed ervan op hun leven. Deze gastlessen waren in meerdere opzich­ten extra bijzonder. Niet alleen omdat tot nu toe slechts enkele scholen in Limburg meededen, maar ook omdat de provincie dit jaar de startprovincie is van de bevrijdingsfestivals. Het concept: veteranen vertellen vanuit hun eigen ervaring over dilemma's van oorlog en vrede. Hoe hij of zij dat doet, is geheel naar eigen inzicht. Een groot deel van de les is echter gereserveerd voor de vragen van leerlingen.

Toekomst
In de docentenkamer, voorafgaand aan de gastlessen, vertelt Lucien Guns (69), zelf Nieuw-Guineaveteraan en betrok­ken bij de werkgroep herdenking 4 mei gemeente Helden, waarom hij het scholenproject naar Parmingen heeft gehaald. "De werkgroep houdt zich bezig met het opzetten en uitvoeren van educatieve programma's, gericht op het levend houden van de oorlogsgeschiedenis. Ik doel dan niet alleen op gastles­sen, maar bijvoorbeeld ook op excursies naar het Liberty Park in Overloon. Tot voor kort grepen we qua thematiek altijd terug op de Tweede Wereldoorlog en nog steeds is het belangrijk om stil
te staan bij 4 mei. Echter, met het oog op de toekomst willen we het breder trekken, omdat de jongeren van nu meer affiniteit hebben met bijvoorbeeld Uruzgan ofIrak. Door veteranen van diverse missies hun verhaal te laten doen, maak je jongeren bewust van het feit dat er op meerdere plaatsen en momenten werd gevochten voor vrij­heid, verdraagzaamheid en vrede."

Dutchbat
Alex Dickhoff (44) is niet alleen Bos­niëveteraan, voor deze gelegenheid is
hij ook gastdocent van de derde klas havo. Op heldere wijze vertelt hij over de complexe situatie tijdens zijn uit­zending: de etnische spanningen, de dreigende situatie en de rol van de Verenigde Naties. Al snel komt hij te spreken over de val van de enclave Srebrenica in 1995, toen hij alweer terug was in Nederland. "Je kon erop wachten. We hadden amper mandaat, lichte wapens en in feite waren wij vooral menselijk schild tussen de verschillende bevol­kingsgroepen." Hij heeft geen spijt van zijn periode als militair, al worstelde hij een jaar na terugkomst met een post­traumatisch stress syndroom. "Ik zou morgen teruggaan, maar wel op mijn voorwaarden en met mijn mensen." Dickhoff heeft geen kogel gelost. Sterker nog: zijn uzi was altijd leeg. Na zijn verhaal is het de beurt aan de leerlingen om vragen te stellen. Philip Leenen (14) herkent veel van wat Dickhoff verteld heeft. Hij is geboren in Nederland, maar zijn ouders komen uit Kroatië. Hij wil weten of collega's van Dickhoff omgekomen zijn. "We hebben niemand verloren door vuurgevechten. Wel is een militair gedood door een granaat." Ook wil een leerling weten of de soldaten naar huis mochten bellen. "We mochten per maand slechts twee minuten met het thuisfront praten. Het was de enige link met de buitenwereld."

Nieuwe vorm
Tussen de gastlessen door is er tijd voor een broodje en een kop soep. Dickhoff is tevreden, al vindt hij dat er dit keer wei­nig vragen waren. Het verschilt echt per klas, zo concludeert hij. De ene groep vraagt honderduit en de andere groep
is juist heel passief. Projectmedewerker Erik Kuiper (49), verbonden aan het Vi, heeft daar wel een verklaring voor. "De gastlessen verlopen inhoudelijk duidelijk beter naarmate de leerlingen zijn voorbereid op het bezoek van een veteraan. Er zit ook verschil in klassen en niveaus. Zo zijn vwo-leerlingen doorgaans meer assertief, ze tonen interesse en stellen soms moeilijke en diepgaande vragen." Als projectcoördinator is Kuiper de drijvende kracht achter Verhalen van veteranen. Hij vertelt over het belang van dergelijke projecten. "Deze generatie jongeren groeit niet meer automatisch op met verhalen over de Tweede Wereldoorlog. Hun grootouders hebben die periode vaak al niet meer meegemaakt. Ook zijn er meerdere leerlingen met een andere culturele achtergrond. Je moet daarom zoeken naar aansluiting bij hun belevingswereld. Het is en blijft echter belangrijk om stil te staan bij de verschrikkingen van toen. Onze aanpak, de persoonlijke verhalen van direct betrokkenen, past binnen het competentie­gerichte onderwijs van vandaag."

Geschenk
Geflankeerd door scholiere Nuriye Cayci in haar rol als persoonlijk assistente, vertelt Libanonveteraan Maurice Göttgens (61) zijn verhaal voor een derde klas gymnasium. Hij heeft een koffer vol attributen meegenomen uit zijn UNIFIL-periode. Hij begint echter met een verhaal over William Allen, een Amerikaanse militair die omkwam tijdens de Tweede Wereldoorlog. "Weten jullie waarom ik hier sta en waarom het belangrijk is dat we de geschiedenis levend houden? Vanwege deze jongen, die zijn leven gaf voor onze vrijheid. Ik doe het voor hem, zodat hij niet wordt vergeten. Zijn lot heeft me diep geraakt." Hij laat een foto zien van
het graf van Allen, evenals een boekje met een gedicht. "He set aside his future plans, his every youthful hope and dream.
He visioned all mankind his friends and gave for the gift supreme", zo leest hij geëmotioneerd voor. De soldaat gaf zijn leven als ultiem offer. Hierna vertelt Göttgens over zijn tijd in Libanon, over de indruk die deze periode heeft gemaakt. De klas luistert, stelt vragen en enkele scholieren blijven na de vragenronde hangen om de exotische voorwerpen beter te bekijken: een gekromd mes, de blauwe VN-baret, de vele foto's en een herinneringsdoek waarop alle landen afgebeeld staan die deelnamen aan UNIFIL. Göttgens is tevreden over zijn 'optreden'. Hij geniet van een kop koffie en een stuk Limburgse vlaai, terwijl hij vertelt over zijn militaire loopbaan. "Ik zat van april tot december 1981 in Libanon. Tot mijn afzwaaien ben ik actief geweest bij de cavalerie, de militaire inlichtingendienst en bij het Defensie Crisisbeheersingscentrum. Via een oproep in de Defensiekrant ben ik bij dit project betrokken geraakt." Hij laat nogmaals het dagboek van Allen zien. "Hij is overleden en ligt begraven op Margraten. Ik leef nog en spreek namens hem. Vrijheid maak je met elkaar en waar mogelijk geef ik die boodschap door. Wij veteranen brengen levende geschiedenis en dat is heel belangrijk."

 
Terug naar boven

Terug naar het overzicht