Libanonveteraan ondersteunde rechterlijke macht in Uruzgan

'Het was een louterende ervaring'

Libanonveteraan Jan Janssen ging in 2009 als reserveofficier specialist Rule of Law, via het CIM IC-bataljon (Civiel Militaire Coöperatie) naar Uruzgan om de Afghaanse rechterlijke macht te ondersteunen. In zijn huidige praktijk als jurist/manager
en plaatsvervangend rechter denkt hij nog vaak terug aan de 'onvoorstelbaar achtergebleven toestanden' die hij daar aantrof.

Door: Anne Salomons Foto: Karin Stroo

Nadat Jan Janssen (53) in 1983 van zijn missie uit Libanon terugkwam, stond hij voor de keus om zijn studie Spaans af te maken of om rechten te gaan studeren. Het werd het laatste. In vier jaar tijd voltooide hij zijn studie, maar hij was inmiddels helaas wel te oud - 30 jaar - om een opleiding tot rechter te gaan volgen. Hij werd uiteindelijk advocaat in Rotterdam, waar hij zich bezighield met onder meer het strafrecht, het kinderstrafrecht en 'De Natte Praktijk', zo noemen ze in Rotterdam alles wat met de haven te maken heeft. Uiteindelijk werd hij in 2001 alsnog plaatsvervangend rechter en inmiddels behandelt hij als rechter zo'n vijftien tot twintig zaken per jaar. Janssen was na zijn Libanontijd graag op herhaling geweest, maar dat gebeurde nooit. "De beroepsmilitairen zaten toen niet te wachten op jonge, bijdehante gasten die naar Libanon waren geweest", aldus Janssen. Toen hij in 2008 van iemand uit de advocatuur hoorde dat hij als reserveofficier via het CIMIC-bataljon naar Afghanistan was geweest, was Janssen dan ook meteen geïnteresseerd. "Nadat ik het thuis met vrouwen kinderen uitgebreid had besproken, heb ik me daar direct voor opgegeven." Janssen nam drie maanden onbetaald verlof en na een korte militaire basisopleiding vertrok hij in mei 2009 naar Kamp Holland in Uruzgan.

Rechtspraak
Ondersteunen van de rechterlijke macht, dat was zijn opdracht, maar dat was niet zo eenvoudig. "Behalve met een enorme achterstand kreeg ik te maken met een rechter die geen bood­schap had aan mijn adviezen en het op zijn eigen manier wel zou bolwerken", aldus janssen. "Ze wilden liever geld of spullen als kladblokken, pennen en tapijt. Er waren in Uruzgan ook maar twee rechters. Want ook voor Afghanen ligt Uruzgan helemaal aan het eind van de weg. Rechters uit Kabul peinsden er niet over om naar Uruzgan te gaan." De complete wetgeving in Afghanistan is weliswaar naar westerse maatstaven vernieuwd en door het parlement in Kabul goedgekeurd, maar in de bui­tengebieden, waar alle faciliteiten voor moderne rechtspraak grotendeels ont­breken, vertoont de taliban zich nog regelmatig om recht te spreken. Janssen: "Die rijden soms met een brommertje het gebied door en gaan op locatie gratis rechtspreken. Het is weliswaar bikkel­hard, maar je weet als Afghaan wel waar je aan toe bent. Ik heb daarom voorgesteld om dan maar in die gebieden te gaan rijden, maar dat vonden ze niets." Omdat er met zijn adviezen weinig gedaan kon worden, probeerde Jjanssen zijn taken breder op te vatten. Zo bemiddelde hij onder meer bij de renovatie van de tijdelijke gevangenis in Tarin Kowt - een van de allerslechtste gevangenissen van Afghanistan - en bemoeide zich zo goed en zo kwaad als het ging met de opleiding van de Afghaanse politie, die vlak naast Kamp Holland werd getraind. "De opleiding was voornamelijk in handen van de Nederlanders en werd betaald door de Amerikanen. Maar voor het bijbrengen van de meest basale kennis over rech­ten van een verdachte was in feite geen gelegenheid. In Afghanistan kon een verdachte opgepakt worden en vaak net zolang onder druk gezet en gemarteld worden tot hij bekende. Ik heb gepro­beerd daar wat aan te doen, maar daar waren drie maanden toch te kort voor. Bovendien hadden de Amerikanen een syllabus voor de politieopleiding gemaakt en daar mocht niets aan veranderd worden."

Veelplegers
Janssen kreeg als rechter in Nederland regelmatig zogenoemde veel plegers voor zijn neus. Hij laat het uiteraard niet meespelen in zijn overwegingen en ziet het juist als een belangrijke opdracht om niet cynisch te worden, maar zijn missie naar Uruzgan heeft voor janssen nogmaals onderstreept hoe ongelofelijk rijk en verwend wij in het westen zijn. "Het was een loute­rende ervaring en eigenlijk ben ik ook wel voorstander van de dienstplicht. je komt toch ineens in aanraking met jongens van allerlei pluimage, dat is buitengewoon vormend. Het is bovendien heel goed om eens uit je eigen omgeving te stappen en verder te kijken dan je neus lang is."

Terug naar boven

Terug naar het overzicht